Rabdomiyoliz

Kas liflerinin parçalanmasına rabdomiyoliz adı verilir. Bunun nedenleri örneğin kas ezilmeleri ve aşırı fiziksel aktivite, belirli ilaçların kullanımı veya enfeksiyonlar olabilir.

Kas parçalanması kas ağrılarıyla kendini gösterebilir veya fark edilmeyebilir. Ancak bazı insanlarda akut böbrek yetmezliği gibi ciddi komplikasyonlara yol açar ve hastanede (bazen yoğun bakım ünitesinde) acil tedavi edilmesi gerekir.

Hafif formlardaki rabdomiyoliz fark edilmeyebilir. Aksi takdirde aşağıdaki semptomlar karakteristiktir:

• Kas ağrıları
• Kaslarda güçsüzlük
• Kırmızımsı kahverengi tonunda idrar

Örneğin omuzlar, uyluklar ve bel gibi gövdeye yakın yerlerde ağrılar özellikle tipiktir. Kaslara kramp da girebilir.

Ağır seyir durumundaki diğer belirtiler şunlar olabilir:

• Genel hastalık hissi
• Ateş
• Yüksek nabız hızı
• Karın ağrısı
• Mide bulantısı ve kusma

Rabdomiyolizin çeşitli nedenleri vardır. Tetikleyiciler sıklıkla şunlardır:

• Bir kaza veya darbe sonucu ortaya çıkan kas ezilmeleri
• Uzun süre aynı pozisyonda yatmak (immobilite)
• Ameliyatlar
• Antrenmansız maraton koşmak gibi vücudu aşırı zorlayan ekstrem sporlar
• Alkol ve uyuşturucu kullanımı
• Kolesterol düşürücüler gibi ilaçların kullanımı: Özellikle fibratların ve statinlerin kombinasyonu
• Enfeksiyonlar, özellikle çocuklarda
• Tuz dengesi düzenlemesinde bozukluk (elektrolit bozukluğu)
• Vücudun aşırı ısınması (hipertermi) örneğin sıcak çarpması nedeniyle
• Ruhsal hastalıkların örneğin nöroleptiklerle tedavisinin yan etkisi
• Anesteziklerle tedavinin yan etkisi
• Kompartman sendromu: Bu durumda bir yaralanma sonucu kas dokusunda sıvı birikir. Bu şiddetli ağrıya neden olur.

Rabdomiyolizde sıklıkla çeşitli faktörler bir araya gelir.

Rabdomiyoliz herkeste görülebilir. Ancak 10 yaş altı çocuklar ve 60 yaş üstü insanlarda daha sık ortaya çıkar. Aşırı kilolu insanlar ve erkekler rabdomiyolize daha yatkındır.

Rabdomiyolizde somut tetikleyicilerden bağımsız olarak hücre bileşenleri kan akışına taşınır. Bu nedenle çok hafif bir kas lifi parçalanmasında pratikte herhangi bir şikayet oluşmaz ancak hastalığın ağır formlarında kısmen hayati tehlike arz eden komplikasyonlar ortaya çıkabilir.

Nispeten daha sık görülen komplikasyon akut böbrek yetmezliğidir: Taşınan kas proteini miyoglobinin böbrek kanalcıklarını tıkadığı ve böbrek hücrelerine zarar verdiği varsayılır. Ayrıca böbreklere yeterince kan beslenmez. Bunun sonucunda idrar üretimi azalır ve hatta durur.

Kandaki belirli tuzların (elektrolitler) eksikliği veya fazlalığı da rabdomiyolizin tipik sonuçlarındandır. Kandaki kalsiyum seviyesi çok düşükse (hipokalsemi) örneğin kas krampları ortaya çıkabilir. Tam tersi durumda kandaki kalsiyum seviyesi yükselirse (hiperkalemi) kardiyak aritmi riski artar.

Taşınan maddelerin vasküler sistemin tamamında kan pıhtılaşmasını etkinleştirmesi nadir görülen bir durumdur. Aşırı durumlarda akciğerlerin ve karaciğerin de etkilendiği çoklu organ yetmezliği ortaya çıkar.

İnsanların çoğunda rabdomiyoliz komplikasyonları hastanede yoğun gözetim ve tedaviyle kontrol altına alınabilir. Bu durumda genellikle eskiden meydana gelen kas hasarları da bir sonuca yol açmadan iyileşir.

Hastayla kapsamlı bir görüşme yapmak olası bir kas parçalanmasının ilk önemli ipuçlarının saptanmasını sağlar. Rabdomiyolizden şüphelenilirse bu durum laboratuvar testleriyle doğrulanır.

Kandaki kreatin kinaz proteininin miktarı normal değere göre çok şiddetli yükseldiyse doktorlar genellikle güvenilir teşhisten yola çıkar. Kreatin kinaz parçalanan kas liflerinden kan dolaşımına karışır ve hastalığın şiddetinin bir özelliğidir.

Bununla birlikte idrar test şeridi de miyoglobin adlı kas proteininin idrarla atılıp atılmadığının ve miyoglobinürinin söz konusu olup olmadığının hızlıca tespit edilmesini sağlar.

Kas parçalanması genellikle kardiyak aritmiye yol açtığı için elektrokardiyogram da (EKG) standart teşhislerdendir.

Prensip olarak doktorlar öncelikle rabdomiyolizin nedenini ortadan kaldırmayı dener. Böylece genellikle kas parçalanmasını tetikleyebilecek ilaçların kullanımı durdurulur. Kas parçalanması spora bağlı aşırı zorlanmaya dayanıyorsa çok hafif şikayetlerde birkaç gün fiziksel olarak dinlenmek ve bol sıvı tüketmek yeterli olacaktır. Ancak bunu doktor değerlendirmelidir.

Komplikasyon riski devam ederse hastaneye yatmak gerekir. Zararlı maddelerin atılmasını teşvik etmek ve böbrek yetmezliğini önlemek için hastanede sıvı, ince plastik bir hortum üzerinden büyük bir damara (venöz kateter) beslenir.

Ağır seyir durumunda geçici böbrek replasman tedavisi (diyaliz) ve yoğun bakım ünitesinde tedavi gerekli olabilir. Kalsiyum dengesinin düzenlenememesi hayati tehlike arz eden kardiyak aritmiye yol açabileceği için bu tedavi kalsiyum dengesi düzenlenemediğinde uygulanır.

Kas parçalanması nedeninin kompartman sendromu olduğundan şüpheleniliyorsa tedaviye cerrahlar dahil edilir.