Kompartman sendromu

Kol ve bacak kasları kompartman adı verilen gruplara ayrılır. Her grupta birbirine yakın birkaç kas demeti vardır. Kas kompartmanları, neredeyse hiç elastik olmayan bağ dokusu (fasya) ile çevrilidir. Kan damarları ve sinirler, komşu kompartmanların içinde ve arasında yer alır.

Kompartman sendromunda kompartman içindeki kas dokusunda sıvı birikir. Bunun nedeni, örneğin baldırdaki veya ön koldaki kırık bir kemik olabilir. Sıvı birikimi dokunun şişmesine neden olur. Bu da kan akışını bozar ve sinirlere zarar verebilir.

Bölme sendromu genellikle bacakta veya ön kolda görülür. Ancak ayaklar, eller ve ayrıca kalça, karın ve göğüs etkilenebilir. 

Tedavi edilmezse kompartman sendromu, kas bölümlerinin artık düzgün şekilde kanla beslenmemesine ve ciddi şekilde hasar görmesine neden olabilir. Ama kompartman sendromu başarılı bir şekilde tedavi edilebilir.

Kompartman sendromunun semptomları yavaş yavaş ortaya çıkar. Örneğin kemik kırılması durumunda, yaralanmadan birkaç saat sonra başlarlar ve hızla artabilirler.

Tipik rahatsızlıklar şunlardır:

• Uzun süren ve derin ve yakıcı olarak tanımlanan şiddetli ağrı
• Karıncalanma veya uyuşma gibi duyusal rahatsızlıklar
• Şişmiş, sertleşmiş kaslar

Kas kompartmanlarını çevreleyen bağ dokusu kılıfları çok sıkıdır ve neredeyse hiç esnemez. Bir kompartman içindeki kas dokusu, kemik kırılması gibi bir yaralanma sonucu şişerse basınç hızla artar. Bu, kan akışını bozar ve dokularda oksijen eksikliğine yol açar. 

Özellikle spor sırasında, kaval kemiği ve ön kol kemikleri yoğun bir sıklıkta yaralanır. Kemik kırılmaları kompartman sendromunun yaklaşık yüzde 75 oranında en yaygın nedenidir. Kas içine kanama da kompartmanların şişmesine neden olabilir.

Çocuklarda kompartman sendromunun nedeni genellikle dirsek eklemi veya ön kol yakınındaki kırıklardır. 

Diğer nedenler şunlar olabilir:

• Örneğin kaza gibi durumlardan sonra ortaya çıkan çürükler
• Yanıklar
• Sıkı bandajlar, splintler veya alçı kalıplar
• Kas kanamaları
• Vasküler hastalıklar ve tromboz

Kompartman sendromu en çok 35 yaşın altındaki insanlarda görülür. Erkeklerde kadınlara göre yaklaşık on kat daha fazla bir oranda görülür.

Kaval kemiği kırılan insanların yaklaşık yüzde 10'unda kompartman sendromu gelişir. 

Sporcular kaslarına uzun süre yüklendikten sonra bacak ağrısı yaşarlar. Bu, kadın ve erkeklerin yaklaşık üçte birinde kompartman sendromuna yol açar. Koşucular buna özellikle eğilim gösterir.

Akut kompartman sendromu bir yaralanmadan sonraki 6 saat içinde teşhis ve tedavi edilirse doku genellikle kalıcı bir hasar olmadan iyileşir.

Tedavi edilmezse veya üzerinden bir süre geçtikten sonra tedavi edilirse kas dokusu ve sinirler ciddi şekilde zarar görebilir. Daha sonra aşağıdaki komplikasyonlar ortaya çıkabilir:

• Kronik ağrılar
• Kaslarda kısalma
• Kaslarda güçsüzlük
• Uyuşma ve felç
• Enfeksiyonlar

Kolların ve bacakların hareketliliği nadiren kalıcı olarak kısıtlanır. 

Ancak aşağıdakiler gibi ciddi sonuçlar da ortaya çıkabilir:

• Kas dokusunun ölümü (nekroz)
• Kasların parçalanması (rabdomiyoliz) ve onu takip eden akut böbrek yetmezliği

Bu sonuçlar hayati tehlike içerebileceği için etkilenen uzvun amputasyonu gerekli olabilir.

Bir yaralanmadan sonra kompartman sendromu riski varsa etkilenen uzuvlar kalp seviyesinde tutulur ve dar bandajlar veya alçı ateller çıkarılır. 

Bu önlemlere rağmen kompartman sendromu gelişirse ve kompartmandaki basınç çok yüksekse cerrahi müdahale gerekir. Fasya ameliyatı (fasyotomi) adı verilen işlemde, etkilenen kas grubunu kaplayan bağ dokusu kılıfı kesilerek açılır. Şişmiş kas dokusu genişleyebilir. Bu da kompartmandaki basıncı hemen düşürür.

Doktorlar, örneğin ağrı kesicilerle rahatsızlıklara karşı destekleyici tedavi uygular. Doku hasarını önlemek için belirli koşullar altında oksijen ve sıvılar infüzyon şeklinde verilir.

Bazen bir kompartman sendromu atlattıktan sonra uzuvlar güçsüz veya sert haldedir. Mesleki veya fizyoterapinin bir parçası olarak yapılan egzersizler, kasları yeniden güçlendirmeye ve gevşetmeye yardımcı olur.

Birkaç hafta sonra kaslar genellikle tekrar ağrısız olarak hareket ettirilebilir.