Korneada eğrilme (astigmat)

Astigmatta gözün korneası ve bazen de göz merceği eşit olmayan şekilde kavislidir. Bu nedenle gelen ışık ışınları retina üzerinde tek bir noktada değil, bir çizgi şeklinde toplanır. Sonuç olarak, algılanan görüntü bozulur ve bulanıklaşır. Astigmat, retina eğimi olarak da adlandırılır.

"Astigmat" terimi Yunancadan gelmektedir ve anlamı "noktasızlık"tır. Bu görme bozukluğu genellikle doğuştandır ve sıklıkla yakını veya uzağı görememe ile birlikte ortaya çıkar.

Korneadaki eğimin hafif olması, genellikle rahatsızlığa neden olmaz ve fark edilmez. Eğimin daha belirgin olması halinde, aşağıdaki belirtiler ortaya çıkabilir:

• Nesnelerin bulanık veya çarpık görülmesi
• Gözlerde yorgunluk ve ağrı
• Baş ağrısı

Astigmatın özelliği, uzağı veya yakını bulanık görme (miyop veya hipermetrop) kusurunun aksine, hem yakının hem de uzağın bulanık görülmesidir.

Astigmat esas olarak korneanın eğriliğinden kaynaklanır. Kornea, ışığın gözde kırılması için çok önemlidir. Ancak astigmat, göz merceğinin hatalı eğiminden de kaynaklanabilir.

Normalde kornea bir top gibi her yöne eşit şekilde kavislidir. Bu sayede gelen ışık retina üzerinde tam olarak bir noktaya odaklanır. Ancak, örneğin kornea dikey yönde yatay yönde olduğundan daha fazla kavisliyse bu mümkün olmaz. Bu, elinizle biraz bastırdığınız bir topa benzer. Bunun sonucu, bozuk, bulanık bir görüntüdür.

Kornea eğriliği genellikle doğuştandır. Doğumdan sonra ise genellikle sadece az oranda değişiklik görülür. Bir gözün diğerinden önemli ölçüde daha fazla etkilenmesi, beynin farklı retina görüntülerini doğru şekilde hizalayamamasına ve çocuklukta gelişen ambliyopi denilen bir duruma yol açabilir. 

Astigmat bazı durumlarda yaşam boyunca yavaş yavaş ortaya çıkar. Bunun nedenleri örneğin şunlardır:

• Göz yaralanmaları ve korneada yara izleri
• Korneanın patolojik deformasyonları (keratokonus)
• Göz ameliyatları

Korneanın kavisi çoğu insanda mükemmel olmadığı için astigmat oldukça yaygındır. Almanya'da astigmat, yetişkinlerin yaklaşık üçte birinde bulunmaktadır. Ayrıca yaş ilerledikçe daha sık görülmektedir. Bununla birlikte, görsel kusur bazen küçüktür ve her zaman düzeltme gerektirmez.

Örneğin, okulda sorun yaşamamaları için görme kusurları çocuklarda mümkün olduğunca erken tespit edilmelidir. Bununla birlikte, çocuklar genellikle görme kusurlarının farkında olmaz veya bundan şikayet etmez.

Bu nedenle, 2008'den bu yana Almanya'da üç yaşını dolduran çocuklarda ek bir tarama muayenesi (U7a) uygulanmaktadır. Bu muayene, diğer pediatrik tarama muayenelerine (U muayeneleri) ek olarak uygulanmakta ve astigmat gibi görme kusurlarını zamanında tespit etmeyi amaçlamaktadır.

Astigmatı teşhis etmek için göz doktorları çeşitli prosedürler ve cihazlar kullanır:

• Gözün kırma gücünün tayini (refraksiyon tayini)
• Kornea eğiminin ölçülmesi (oftalmometri)
• Kornea yüzeyinin incelenmesi (kornea topografisi)

Sübjektif refraksiyon tayini

Bu muayenede hasta çeşitli düzeltici merceklerden bakar ve örneğin harf çizelgeleri kullanılarak görmedeki iyileşme veya bozulmalar hakkında sorular sorulur. Gözün kırma gücünü (refraksiyon) tam olarak belirlemek için hedefe yönelik sorular sorulur. Bu nedenle bu prosedür sübjektif refraksiyon tayini olarak adlandırılır. Farklı lensler takılarak kullanılan aparata foropter denir.

Objektif refraksiyon tayini

Işığın gözdeki kırılması, hastanın aktif katılımı olmadan objektif olarak da belirlenebilir. Doktorlar bu durumu objektif refraksiyon tayini olarak adlandırmaktadır. Örneğin, retinaya kızılötesi görüntü gönderen ve aynı anda bu görüntünün ne kadar net olduğunu ölçen otomatik cihazlar kullanılır. Çocuklarda ise genellikle retinanın aydınlatıldığı ve ışık refleksinin gözlemlendiği manüel bir yöntem kullanılır. Bu yönteme skiaskopi denir. Bu yöntemle, kırılma hatasının türü belirlenebilir.

Oftalmometri ve kornea topografisi

Korneanın eğriliği de örneğin oftalmometri denilen yöntemle hassas bir şekilde ölçülebilir. Bunun için kullanılan oftalmometre, bir mikroskoba benzer. Bu yöntemin bilgisayar destekli, daha gelişmiş hali, kornea topografisi olarak adlandırılır. Kornea topografisi, bir haritada olduğu gibi, karmaşık astigmat formları için veya ameliyat hazırlığı için gerekli olan tüm kornea yüzeyini ayrıntılı olarak gösterir.

Çoğu durumda astigmat, gözlük veya uygun kontakt lenslerle düzeltilebilmektedir. Işığı farklı yönlerde farklı şekilde kıran ve böylece kornea eğriliğini telafi eden silindirik lensler kullanılır.

Ek olarak, bu görme bozukluğunu tedavi etmek için çeşitli cerrahi prosedürler de mevcuttur. Hangi yöntemin uygun olduğu, diğer faktörlerin yanı sıra astigmatın ciddiyetine bağlıdır ve göz doktoru tarafından değerlendirilmelidir. 

Kornea cerrahisinde sıklıkla lazer ışınları kullanılır. Lazer tedavisi korneanın eğimini değiştirebilir. Işık kırılmasını düzeltmek için göze yapay lensler de yerleştirilebilir.

Genellikle cerrahi prosedürler sadece yetişkinlerde uygulanmaktadır. Başka bir şekilde tedavi edilemeyecek özel astigmat vakalarında ameliyat, çocuklar için de düşünülebilmektedir.