Hirsutizm

Hirsutizmi olan kadınlarda erkeklerdeki tipik kıllanmaya benzeyen yoğun kıllanma görülür. Örneğin çenede, dudak üstünde, gövdede veya kalçada yoğun şekilde kalın ve koyu renkli kıllar çıkar. Ayrıca koltuk altlarında ve genital bölgede kıllanma da sıklıkla tıpkı erkeklerde olduğu gibi çok yoğundur.

Bu yoğun kıllanma, vücudunda çok fazla erkek cinsiyet hormonu üretilen kadınlarda ergenlikten sonra ortaya çıkabilir. Belirli hormon bozuklukları sıklıkla dengesizliğe yol açar.

Hirsutizm tüm kadınların yaklaşık yüzde 5'i ile 10'u arasında üreme çağında, yani ergenlik dönemiyle menopoz dönemi arasında görülür.

Tedavi, kıllanmanın ne kadar şiddetli olduğuna ve kadınların bunu rahatsız edici bulup bulmadığına bağlıdır.

Hirsutizmli kadınlarda, vücudun özellikle şu bölgelerinde çok yoğun kıllanma meydana gelir:

• Yüz, özellikle çene ve dudak üstünde ("dudak üstü kılları")
• Sırt
• Göğüs
• Kalça

Ayrıca genital bölgedeki kasık kılları sıklıkla göbeğin üst kısmına veya uylukların iç kısmına kadar uzanır. Koltuk altı kılları ise bazen üst kolların iç kısmına kadar uzanır.

Hirsutizmin nedeni hormon bozukluğuysa şunun gibi semptomlar ortaya çıkabilir:

• Akne
• Düzensiz adet kanaması (menstrüasyon)
• Saç dökülmesi

Kadınlarda da doğal olarak erkek cinsiyet hormonları (androjen) bulunur, ancak bu hormonların seviyesi genellikle erkeklerde olduğundan çok daha düşüktür.

Androjen miktarı nerede hangi tür kıllanma olacağını belirler. Ergenlik çağındaki erkeklerde bu nedenle yüzlerindeki kıllar kalınlaşır ve koyulaşır, sakal çıkmaya başlar. Vücudun geri kalanında da kıllanma yapısı değişir.

Kadın vücudundaki androjen miktarı artarsa bu durum erkek tipi kıllanmaya neden olabilir.

Belirgin hirsutizmin en yaygın nedeni yaklaşık yüzde 80 ile polikistik over sendromudur (PCOS). PCOS androjen oluşumunun artmasına ve dolayısıyla aşırı kıllanmaya yol açan, yumurtalıkların hormonal bir bozukluğudur.

Hirsutizmin diğer nedenleri daha az yaygındır. Bunlar aşağıdakileri içerir:

• İlaçların yan etkileri
• Erkek hormonu kullanımı (androjen tedavisi)
• Gestajenlerle hormonal doğum kontrol yöntemi
• Konjenital böbreküstü bezi hiperplazisi gibi kalıtsal faktörler: çok az veya çok fazla erkek cinsiyet hormonunun üretildiği, doğuştan gelen metabolik bir bozukluk
• Erkek cinsiyet hormonları üreten böbrekler veya yumurtalıklarda tümörler
• Aşırı kilo

Belirgin hirsutizmi olan kadınların yaklaşık yüzde 20'sinde hiçbir neden belirlenemez, hafif semptomları olan kadınlarda ise bu oran yüzde 50'ye ulaşır.

Doktor önce hirsutizmin tipik belirtilerini, yani aşırı kıllanma, akne veya saçların göze çarpan ölçüde incelmesi gibi faktörleri inceler.

Ayrıca şunları da sorar:

• Adet kanamasının düzenli olup olmadığını ve ne kadar düzenli olduğunu
• Vücut ağırlığının değişip değişmediğini
• Güncel olarak hangi ilaçların kullanıldığını

Doktorlar, kıllanmanın ne kadar şiddetli olduğunu belirlemek için Ferriman-Gallwey skorunu kullanarak üst dudak, çene, göğüs, karın, sırt, üst kollar, uyluklar ve kalçalar gibi vücudun farklı bölgelerini inceler.

Ayrıca bir laboratuvar testiyle kandaki erkek cinsiyet hormonu miktarının ne kadar yüksek olduğu ölçülür.

Hirsutizmin belirtileri hafifse, tedavi (tamamen tıbbi açıdan) genellikle gerekli değildir. Aşırı kıllanmanın rahatsız edici olup olmadığı kişinin kendi kararıdır. Kadınların çoğu kıllarını aldıklarında kendini daha iyi hisseder.

Epilasyon için kişinin kendi kendine kullanabileceği ürünler ve yöntemler de vardır, örneğin:

• Hidrojen peroksit içeren sarartıcı kremler ("açıcılar")
• Kıl dökücü kremler
• Tıraş etme
• Ağda yapma
• Cımbızla veya elektrikli bir epilasyon cihazıyla kılları koparma

Bu kozmetik yöntemlerde kıl köklerinin yerinde kalması nedeniyle kıllar belirli bir süre sonra tekrar çıkar. Ayrıca uygulama sırasında cilt tahriş olabilir.

Kılların kalıcı ve usulüne uygun şekilde giderilmesi için bir cilt doktoruna danışılabilir. Bu durumda iki yöntem düşünülebilir: lazer epilasyon ve iğneli epilasyon.

Lazer epilasyonda kıl foliküllerine zarar vermek için ışık kullanılır, elektrolizde ise kıl foliküllerine elektrik verilir. Her iki yöntemde de kıllar daha az çıkar veya hiç çıkmaz. Bu işlemlerde de yan etkilerin oluşması mümkündür.

Çok belirgin hirsutizmi olan kadınlarda kıllar bu işlemlere rağmen sıklıkla tekrar çıkar. Bu durumda ek olarak ilaç kullanımı yardımcı olabilir.

Doğum kontrol hapı gibi östrojen ve gestajen içeren hormonal kontraseptifler vücuttaki erkek cinsiyet hormonlarının miktarını azaltabilir. Ancak bunlar sadece o dönemde hamile kalmak istemeyen kadınlar için uygundur. Diğer ilaçlar vücuttaki androjenlerin emilimini engeller. Bu ilaçların hepsinin yan etkileri olabilir. Bu nedenle olası yararları ve riskleri doktorla birlikte değerlendirmek önemlidir.

Hirsutizmi olan kadınlara ilaçların en az 6 ay boyunca kullanılması önerilir. Tedavinin işe yarayıp yaramadığı ancak o zaman anlaşılır.