Yüz felci (fasiyal paraliz)

Yüz felci, Bell parezisi veya Bell felci olarak da adlandırılır ve yüz kaslarında çoğunlukla tek taraflı meydana gelen bir felçtir. Fasiyal sinirin (nervus facialis) hasar görmesi sonucunda oluşur. Özellikle yüz ifadeleri için gerekli olan kaslar etkilenir. Bunlar örneğin kaşlarını çatmayı, burnunuzu kırıştırmayı veya kaşlarınızı kaldırmayı mümkün kılan kaslardır.

Fasiyal sinir geniş bir alanda dallanmıştır. Yüz kaslarına ek olarak, örneğin gözyaşı ve tükürük bezlerini kontrol eder ve tat algısında rol oynar. Ayrıca kulakta, seslerin ne kadar yüksek seviyede algılandığını da etkiler.

Yüz siniri zarar görürse kısıtlılık derecesi de buna göre artabilir. Yüz felci olan insanlar genellikle konuşmakta güçlük çeker ve duygularını ya çok az ifade edebilir ya da hiç ifade edemez. Bu zihinsel olarak rahatsız edici olabilir.

Yüz felcine neyin neden olduğu genellikle bilinmemektedir. Bu durumda idiyopatik bir yüz felcinden bahsedilir.

Yüz felci genellikle birkaç saat içinde aniden ortaya çıkar. Bazı insanlarda sadece hafif felç semptomları görülürken diğerleri daha şiddetli semptomlardan muzdariptir. Genellikle yüzün sadece yarısı felçlidir.

Yüz felci kendini şu şekilde gösterir:

• Yüzdeki kaslar gevşer, yüz sertleşir veya bir tarafa çekilir
• Kaş düşer
• Yanakta uyuşukluk veya karıncalanma hissi ortaya çıkar
• Kulakta ağrı görülür
• Veya tat alma duyusu bozulur

Hastalık şiddetli seyrederse insanlar genellikle göz kapaklarını kapatamaz veya ağız köşelerini hareket ettiremez. Ayrıca gürültüye karşı hassasiyet, ağız kuruluğu ve göz yaşının azalması gibi rahatsızlıklar da ortaya çıkar.

Yüz felci olan insanlar bazen felç nedeniyle yeme içmede zorluk çeker.

İnsanların yüzde 75 kadarında yüz felcinin nedeni açıklanamamaktadır (idiyopatik yüz felci).

Diğer yüzde 25'te, tek taraflı felç için tetikleyiciler tespit edilebilir, örneğin:

• Yüzdeki kırık kemikler veya yaralar
• Diğer sinirlerde hasar
• Örneğin beyincik veya parotis bezindeki tümörler
• Zona hastalığına yol açan varisella zoster virüsü gibi virüsler ile gerçekleşen viral enfeksiyonlar
• Orta kulak iltihabı gibi bakteriyel enfeksiyonlar

Ameliyat sırasında sinirin yaralanması da mümkündür.

Çocuklarda forseps ile doğum gibi durumlarda meydana gelen yaralanmalar, aynı zamanda doğuştan gelen hastalıklar veya şekil bozuklukları da yüz felcini tetikleyebilir.

Yüz felci, yılda her 100.000 kişiden 40'ında, çoğunlukla 15 ila 45 yaşlarında görülür.

Yüz felci olan birçok insanda felç kendi kendine geçer. Birkaç hafta içinde yüzde 85'i en azından kısmen iyileşir. Yüzde 10’luk dilimde ise bu 3 ila 6 ay sonra gerçekleşir.

Bir yıl sonra, idiyopatik yüz felci olan insanların yüzde 71'i tamamen iyileşir. Bunun çocuklardaki oranı yüzde 95'tir.

Örneğin varisella-zoster virüsü ile bir enfeksiyon gibi durumlardan sonra yüz felci şiddetli seyrederse yüz kaslarının hareket bozuklukları veya kontrol edilemeyen gözyaşı akışı gibi uzun vadeli etkiler görülmeye devam edebilir.

Yüz felci sırasında göz kapağı tamamen kapanmazsa gözün korneası da kuruyabilir.

Doktor önce yüz felcinin ne kadar ilerlemiş olduğunu kontrol eder. Bunu yapmak için hastadan çeşitli yüz hareketleri yapmasını ister:

• Gözleri açma ve kapama
• Kaşları kaldırma
• Kaşları çatma
• Ağzı hareket ettirme

Örneğin kulakları muayene ederken doktor orta kulak iltihabı tespit edebilir ve bunu neden olarak ekarte edebilir. Ağız boşluğuna bakılarak herhangi bir şişlik saptanabilir.

Lyme hastalığı gibi olası hastalıklar, kan veya beyin-omurilik sıvısı incelemeleri ile tespit edilebilir.

Yüz felci olan insanlarda belirsiz semptomlar varsa doktorlar muayene kapsamını genişletir. Zayıf elektrik sinyalleriyle sinirler uyarılarak sinirlerin ve kasların ne kadar iyi çalıştığı belirlenebilir. Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans tomografisi (MRT) gibi görüntüleme yöntemleri de kullanılabilir.

Yüz felci başka bir hastalığın semptomu ise önce doktorunuzla tedavisini belirlemek mantıklıdır. Enfeksiyon söz konusu ise bakteri veya virüslere karşı kullanılan ilaçlar düşünülebilir.

Yüz felci için hiçbir nedenin bulunamadığı idiyopatik yüz felci olan çoğu insanda, rahatsızlıklar tedaviye gerek duymadan geriler. Prednizolon gibi glukokortikoidlerle yaklaşık bir hafta süren bir tedavi, iyileşme şansını biraz artırır. Bu ilacın antienflamatuar etkisi de vardır.

Yüz felci bazen şiddetli şekilde seyrettikten sonra da devam eder. Bu durumda denenecek tedavi, transkutanöz elektrik sinir stimulasyonudur. Doktorlar etkilenen sinirleri ve kasları uyarmak için elektrotlar kullanır. Yüz felci olan bazı insanlar daha sonra yüz ifadeleri için kaslarının en azından bir kısmını tekrar kullanabilir. Bazen sinir ve kas fonksiyonlarının bir kısmını ameliyatla eski haline getirmek mümkündür.

Yüz felci olan insanlar artık göz kapaklarını kapatamıyorsa suni gözyaşı ve göz merhemleri korneanın kurumasını önler. Göz bandajı da geceleri yeterli koruma sağlayabilir.

Yüz felci uzun sürerse veya kalıcı hale gelirse, günlük yaşamda bununla nasıl başa çıkılacağını öğrenmek önemlidir.

Profesyonel rehberli eğitim kursları, gözün günlük hayatta nasıl korunabileceğini veya kısıtlamalara rağmen tek başına nasıl yiyip içilebileceğini öğretebilir.

Belirli egzersizler ve yüz masajları ile yüz ifadelerini iyileştirme ve konuşmayı geliştirme seçeneği de vardır. Eğitimli terapistler hastayı bu konuda desteklemektedir.