Gürültü: Sağlığa etkileri

Gürültü, özellikle şehirlerde günlük yaşamın bir parçasıdır: Hemen hemen herkes yüksek seslerden zaman zaman rahatsız olur. Gürültüye maruz kalmak özellikle uzun süre devam ederse strese de neden olabilir. Son birkaç on yıl içinde yapılan araştırmalar, gürültünün fiziksel ve zihinsel sağlığa yönelik en önemli çevresel tehditlerden biri olduğunu göstermektedir.

Pek çok insan sürekli gürültüye maruz kalmaktadır: Almanya'daki insanların yüzde 75'i yaşam alanlarındaki karayolu gürültüsünden, yüzde 60'ı komşularının gürültüsünden, yüzde 42'si uçak gürültüsünden ve yüzde 35'i demiryolu ulaşımından rahatsız veya isteği dışında yaşam alanlarına girilmiş hissetmektedir.

Her ses, ses dalgaları halinde yayılır. Bu ses dalgalarının gücü, ses basıncı seviyesi veya hacmi, desibel (dB) cinsinden ifade edilir. İşitme eşiği 1 desibeldir: Bu, insanların duyabileceği en düşük ses seviyesidir. Bir ses 10 desibel daha yüksekse, iki kat daha yüksek seviyede algılanır.

Genel olarak gürültü, geceleri gündüze göre daha rahatsız edici ve zihinsel yük olarak algılanır. Örneğin, geceleri ortalama uçaklardan gelen 40 desibel seviyesindeki gürültü rahatsız edici ve zarar verici olabilir ve bu gündüzleri yaklaşık 45 desibele çıkabilir.

Yüksek sesler hem doğrudan işitmeye zarar verebilir hem de dolaylı olarak fiziksel ve zihinsel sağlığı etkileyebilir.

İşitmeye doğrudan etkileri

130 desibelin üzerindeki kısa süreli, çok yüksek ses darbeleri, örneğin çok yakında gerçekleşen gök gürültüsü, veya uzun süreli yüksek sesler işitmeye zarar verebilir. Örneğin, bir konserden sonra (yaklaşık 90 ila 120 desibel) işitme duyusunda kısıtlılık hali ve kulak tıkanması yaşanabilir. Uğultu veya ıslık sesi gibi kulaklarda hissedilen sesler geçici olarak görülebilir veya kulak çınlamasına neden olabilir. Herhangi bir dış sebep olmaksızın her zaman ıslık veya vızıltı sesi duyabilirsiniz.

Çok yüksek sesler kulağın içindeki işitme kıllarına zarar verdiğinde, bazı ses dalgaları artık beyne iletilmez. Özellikle yüksek tonlar (yüksek ses frekansına sahip) sıklıkla bu işitme kıllarına zarar verir. Bu tür sesler arasında, yılbaşı gecesinde havai fişeklerin atılması gibi kulağın yakınında gerçekleşen patlamalar veya silah sesleri sayılabilir. Kulak kanalı ile orta kulak arasındaki geçişte bulunan ince zar olan kulak zarı yırtılabilir. Kulak zarı genellikle tekrar kendiliğinden iyileşir. Ancak hasarlı işitme kılları iyileşmediğinden kalıcı işitme hasarı, diğer bir deyişle işitme kaybı olabilir.

Ancak örneğin iş yerinde, sürekli artan seviyede gürültüye maruz kalmak da işitme kaybına yol açabilir. Örneğin şantiye gibi yerlerde belirli işlerde çalışan insanlar, yüksek gürültü seviyelerine maruz kalmaktadır.

Sağlığa dolaylı etkileri

Çevreden gelen gürültü işitmeye genellikle doğrudan zarar vermez. Bununla birlikte, özellikle uçaklardan ve arabalardan sürekli gelen gürültü, kronik stres reaksiyonlarına yol açar ve bir dizi sağlık sorunu riskini artırır. Örneğin uykusuzluk, kalp ve dolaşım sistemi hastalıkları ve gürültü kaynaklı aşırı öfkelenme gibi durumlara yol açar. Gürültü kaynaklı stres reaksiyonları uyku sırasında ve gürültüye alıştığını düşünen insanlarda da görülür.

Genel olarak gürültüden korunmak için alınabilecek çeşitli önlemler vardır. Trafik gürültüsüne maruz kalmayı azaltma örnekleri arasında, şehirlerde en fazla 30 km/h hızla araç kullanılabilen alanların ve dinlenme alanlarının olması, gürültü bariyerlerinden faydalanılması ve otomobiller ve motosikletler için daha sessiz lastik malzemelerinin geliştirilmesi yer almaktadır. Elektrikli araçların geliştirilmesi ve bisiklet gibi diğer çevre dostu ulaşım araçlarının teşvik edilmesi de önemli bir rol oynamaktadır. Çoğu durumda, insanın kendini gürültüden bireysel olarak koruması da mümkündür.

Koruyucu kulaklık

Örneğin çim biçerken, konserlerde veya yılbaşı gecesi gibi gürültülü olaylar veya etkinlikler için onaylı koruyucu kulaklık kullanılması. Kulak tıkaçları geceleri yardımcı olabilir.

Çevredeki seslere duyarlılık

Günlük yaşamda, çevredeki seslerin normal ya da rahatsız edici olarak algılandığı arada bir kontrol edilmelidir. Bunlar rahatsız ediyor mu? O zaman bazı değişiklikler yapın. Arka planda müzik dinlemekten hoşlanıyor musunuz? Kapatmayı düşünür müsünüz? Saatin tıkırtısı veya buzdolabının yüksek sesli uğultusu sizi rahatsız ediyor mu?

Etraftakilerin sessiz olmasını rica edin

Bir odayı başkalarıyla paylaşıyorsanız ve bu insanlar çok gürültü yapıyorsa, sessiz olmalarını rica edin. İş arkadaşlarınız yanınızda sürekli olarak telefonda yüksek sesle konuşuyorsa, bu rahatsız edebilir ve strese neden olabilir.

Sessiz yerler bulun

Şehirde yaşıyorsanız, yürüyüş yapmak veya işe gidip gelmek için mümkünse daha sakin sokaklardan veya parklardan geçen güzergâhları tercih edin. Boş zamanlarınızda örneğin orman gibi sessiz yerlere daha sık gidin.

Gürültü farklı şekillerde algılanabilir ve farklı insanlarda farklı stres seviyelerine neden olabilir. Bazı insanlar, oturdukları bölge nedeniyle, örneğin işlek caddelerde diğerlerinden daha fazla gürültü kirliliğine maruz kalır.

Gürültü algısı

Çoğu durumda, yüksek seslerin rahatsız edici olarak algılanıp algılanmadığı seslerin değerlendirilmesine bağlıdır. Bir grup genç yüksek sesli müziğin keyfini çıkarmaktadır. Bir komşu, aynı müziği yan tarafta çok daha düşük seviyede algılar. Ancak uyuyamadığı ve ertesi gün erkenden işe başlaması gerektiği için öfkelenir. Bu nedenle aynı ses, bir kişi tarafından rahatsız edici ve başka bir kişi tarafından arzu edilen bir ses olarak algılanabilir.

Gürültüye duyarlılık

Gürültüye duyarlılık kişiden kişiye farklılık gösterir. Gürültüye karşı daha duyarlı olan insanlar, gürültüden dolayı daha fazla stres yaşar. Bu insanlar uzun vadede yüksek sese maruz kalma durumu nedeniyle daha az duyarlı olan insanlara göre daha fazla zarar görebilir.