Cüzzam

Cüzzam, Mycobacterium leprae adı verilen bakterilerin neden olduğu kronik bulaşıcı bir hastalıktır. Hastalık özellikle Güneydoğu Asya, Güney Amerika ve Afrika'daki bazı ülkelerde yaygındır. Almanya'ya yurt dışından bulaşan vakaları çok nadirdir.

Cüzzam genellikle ciltte değişikliklerle seyreder. Felç ve duyu bozukluklarına yol açabilen sinir hasarı da cüzzamın karakteristik semptomlarından biridir.

Hastalığın tedavisi farklı ilaçların kombinasyonu ile yapılabilir. Tedaviye erken dönemde başlanırsa cüzzamla ilişkili sakatlıklar genellikle önlenebilir. 

Cüzzam, ciltte gözle görülür değişikliklere ve sinirlerde hasara neden olur. Sinir hasarı dokunma, ağrı ve sıcaklık duyusunu etkileyebilir. Mukoza zarları, solunum yolları ve gözler de etkilenebilir.

Mycobacterium leprae patojeniyle temas eden kişilerin yalnızca %5'inde semptomlar ortaya çıkar. Enfeksiyondan sonra ilk belirtilerin ortaya çıkması 3 aydan 40 yıla kadar sürebilir. Ortalama süre 2 ila 4 yıldır. 

Erken belirtiler arasında, açık tenli kişilerde cildin geri kalanından daha kırmızı, koyu tenli kişilerde ise daha açık renkte görülebilen izole, küçük, karakteristik olmayan cilt değişiklikleri yer alır. Hastaların yaklaşık dörtte üçünde cilt değişiklikleri kendiliğinden iyileşir. Kalan dörtte birlik dilimde hastalık aşağıdaki formlardan birine doğru ilerler. Hastalığın şiddeti kişinin bağışıklık sistemine göre değişir.

Sınırlı inflamasyon

Bağışıklık sistemi düzgün çalışıyorsa bağışıklık sistemi patojenlerle aktif olarak savaştığı için hastalığın sınırlı bir formu gelişir. Ciltte sınırları keskin olan birkaç simetrik değişiklik oluşur. Bu değişikliklerin kenarı genellikle yüksektir. Koyu tenli kişilerde cilt değişiklikleri çevredeki cilde göre daha açık renkte görünür. Bunlar bazen özellikle açık tenli kişilerde kırmızımsı görünebilir. Ayrıca sinirlerde şişliğin yanı sıra periferik ve otonom sinirlerde hasar gözlenebilir. Bu durum, ağrı ve sıcaklık hissinin yanı sıra ter üretimini ciddi şekilde bozabilir. 

Şiddetli seyir

Bağışıklık tepkisi yoksa (bağışıklık sistemi düzgün çalışmıyorsa) vücudun her yerinde simetrik olarak dağılmış cilt değişiklikleri oluşur. Bunlar koyu tenli kişilerde açık, açık tenli kişilerde ise kırmızımsı görünebilir. Hastalık ilerledikçe cildin daha derin katmanları da, özellikle yüz, etkilenir. Bu durum kaş kaybına da yol açabilir. Şişlik ve düğümlenmeler zamanla yüze aslan görünümü verebilir.

Sinir hasarı, ağrı ve sıcaklık hissi kaybı dahil olmak üzere belirgin duyusal rahatsızlıklara yol açar. Bu duyusal bozukluklar nedeniyle, bazen etkilenenler tarafından fark edilmeyen yaralanmalar daha sık meydana gelir. Açık yaralar diğer bakterilerin saldırısına uğrarsa enfekte olabilir. Kasları kontrol eden sinirlerin hasar görmesi felçlere yol açar. Sürekli iltihaplanma ve fark edilmeyen yaralanmalar uzuvların deforme olmasına veya kısalmasına yol açabilir.

Geçiş formları

Sınırlı ve şiddetli formlar arasında çeşitli dereceler ve karışık formlar da bulunmaktadır. 

Enfeksiyon damlacık enfeksiyonu yoluyla kişiden kişiye bulaşır. Patojenler, örneğin konuşma veya hapşırma sırasında ortaya çıkan küçük damlacıklar yoluyla bulaşır. Cüzzamın bulaşıcılığı oldukça düşüktür. Yalnızca uzun süreli ve yakın temas, hastalığa neden olan enfeksiyona yol açabilir. İlaç tedavisine başlandıktan sonra hasta kişi artık bulaştırıcı olmaktan çıkar.

Cüzzam sadece orta derecede bulaşıcı bir bulaşıcı hastalık olduğundan, enfeksiyonda yaşam koşulları ve genel durum önemli bir rol oynamaktadır. Özellikle hasta bir kişiyle yakın ve uzun süreli temasta bulunulması ve bağışıklık sisteminin zayıflaması durumunda enfeksiyon riski artar. Kalıtsal faktörlerin de enfekte bir kişiyle temas sonrasında cüzzam geliştirip geliştirmeme konusunda etkili olduğu görülmüştür.

Her yıl dünya çapında 200.000'den fazla kişi cüzzama yakalanıyor. Hastalık özellikle Güneydoğu Asya, Afrika ve Güney Amerika'nın bazı bölgelerinde görülür.

Almanya'da son 10 yılda her yıl ortalama 1 cüzzam vakası rapor edilmiştir. Bunların yurt dışından bulaşan hastalıklar olduğu varsayılabilir.

Hem hafif hem de çok şiddetli seyir formları vardır. Şu geçerlidir: Bağışıklık sistemi ne kadar zayıfsa patojenler vücutta o kadar kolay çoğalabilir ve hastalığın daha ciddi bir seyir izlemesine neden olabilir. 

Tedavi edilmediği takdirde, ciddi cüzzam fark edilmeyen yaralanmalara ve açık yaraların iltihaplanmasına, dolayısıyla da el ve ayaklarda sakatlıklara yol açabilir. Gözlerde ciddi iltihaplanmalar, hatta körlük bile görülebilir.

Cüzzam hastalığından korunmak için hasta kişilerle uzun süre yakın temastan kaçınmak gerekir. Cüzzamlı hastalarla uzun süreli teması olan kişilerin muayene edilmesi gerekir. Gelecekte cüzzam hastalığına yakalanmamak için rifampisin adlı antibiyotikle tek tedavi almaları önerilir. 

Riskli bölgelerde koruyucu muayenelerle erken tanı konulması ve tedaviye mümkün olduğunca erken başlanması, daha fazla bulaşmanın önlenmesi açısından önemlidir.

Cüzzama karşı onaylı bir aşı bulunmamaktadır. Ancak cüzzam ve tüberküloz patojenleri arasında immünolojik bir benzerlik bulunur. Dolayısıyla tüberküloz aşısı olan herkes belli bir oranda korunmaya sahiptir.

Cüzzam genellikle tipik semptomlara göre teşhis edilir. Tipik semptomlar ciltte parlak veya kırmızımsı lekeler ve bu bölgede yaşanan his kaybıdır. Sinir kalınlaşması, duyusal bozukluklar veya kas güçsüzlüğü de tipik belirtilerdendir.

Hiçbir semptomunuz yoksa veya sadece hafif semptomlarınız varsa hastalığı teşhis etmek için laboratuvar testi gerekebilir. Cilt yayma yöntemi olarak adlandırılan yöntemle, lenf sıvısı kazanmak için cildin belli noktaları neşter ile çizilir. Lenf sıvısında cüzzam hastalığına neden olan bakteriler aranır. Ancak çoğu hastada bu durum hastalığın varlığını kanıtlamaz. Örneğin, bir doku örneğini incelemek daha güvenlidir. 

Cüzzam tedavi edilebilir. Cüzzama bağlı sakatlıkları önlemek için erken tedavi önemlidir. Hastalığın tedavisinde birden fazla ilaç (antibiyotik) aynı anda kullanılır. Dapson, rifampisin ve klofazimin adlı bu ilaçlar 6 ila 12 ay süreyle kullanılır. Hastanın ilacı ne kadar süreyle alacağı hastalığın şiddetine bağlıdır. Ayrıca yara bakımı, cilt bakımı, felç belirtileri için egzersiz terapisi ve göz bakımı gibi yöntemlerle belirtilerin tedavi edilmesi ve hafifletilmesi gerekir.

İlaç tedavisi sırasında bazen iltihabi reaksiyonlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle, tedavi sırasında komplikasyonlar ortaya çıkarsa doktorların hızlı müdahale edebilmesi için tedavinin uzmanlaşmış merkezlerde yapılması gerekir.