Ebola ateşi

Ebola ateşi ya da kısaca ebola, nadir görülen ancak yaşamı tehdit eden bulaşıcı bir hastalıktır. Ebola virüsünden kaynaklanır. Ebola virüsünün Zaire, Sudan, Tai Forest, Bundibugyo ve Reston olarak adlandırılan farklı türleri vardır.

Ebola ateşi bugüne kadar sadece Sahra altı Afrika'da görülmüştür.

Ebola virüsü esas olarak insandan insana bulaşır. Ancak enfekte hayvanlar, hayvansal ürünler ve nesnelerle temas yoluyla da bulaşma mümkündür.

Zaire ebola virüsüne karşı etkili iki aşı ve hedefe yönelik tedavi için iki ilaç bulunmaktadır.

Başlangıç semptomları spesifik değildir ve ateş, halsizlik, yorgunluk ve ağrıyan uzuvlar ile grip benzeri bir enfeksiyonu andırır. Birkaç gün sonra üst karın bölgesinde ağrı, bulantı, kusma, iştahsızlık ve ishal de görülebilir.

Hastalığın sonraki seyrinde başka semptomlar da görülebilir. Aşağıdakiler bunlar arasında sayılabilir:

• Baş ve göğüs ağrısı
• Eklem ve kas ağrısı
• Cilt döküntüsü
• Yutma güçlüğü
• Duyusal bozukluklar, yürüme dengesizliği veya nöbetler gibi nörolojik sorunlar
• Yavaşlamış kalp atışı
• İç ve dış kanama
• Nefes darlığı

Post ebola sendromu

Bazen hastalığı atlattıktan sonra semptomlar tekrar ortaya çıkar ve bu durum post ebola sendromu olarak adlandırılır. Bu durum kendini yorgunluk, uyuşukluk, kas ve eklem ağrıları, baş ağrıları ve hafıza kaybı olarak gösterir. İşitme ve görme sorunlarının yanı sıra depresyon ve anksiyete bozuklukları da ortaya çıkabilir.

Ebola virüsü yabani hayvanlarda, örneğin bazı yarasa türlerinde görülür. Bu vahşi hayvanların avlanması, virüsün insanlara temas etmesine neden olur. Ebola virüsü insandan insana vücut sıvıları yoluyla bulaşır.

İnsandan insana bulaşma

Bulaşma, ebola ateşi hastaları veya ebola ateşinden ölen insanlarla doğrudan fiziksel temas yoluyla gerçekleşir. Özellikle kan, tükürük, ter, idrar, dışkı veya kusmuk gibi vücut sıvılarıyla doğrudan temas risklidir.

Enfekte kişilerde ebola virüsü, yalnızca semptomatikse bulaşıcıdır. Enfeksiyon sonrası ilk semptomlar ortalama olarak 8 ila 9 gün sonra ortaya çıkarken, bu süre 2 gün ile 3 hafta arasında değişiklik gösterebilir. Hastalığın seyri sırasında semptomlar ne kadar şiddetli olursa, başkalarına bulaştırma riski de o kadar yüksektir.

Semptomlar azaldıktan birkaç gün sonra hastalar artık bulaştırıcı olarak kabul edilmez. Bununla birlikte, virüsler cinsel ilişki yoluyla birkaç ay boyunca spermden bulaşabilir.

Nesnelerden bulaşma

Enfeksiyöz sıvılarla temas eden nesneler aracılığıyla da bir süre boyunca bulaşma da mümkündür. Bu nesneler, iğneler, cerrahi aletler, giysiler veya yatak nevresimleri olabilir.

Hayvanlardan bulaşma

Ebola virüsü, enfekte hayvanlar veya hayvansal ürünlerle temas yoluyla insanlara da bulaşabilir. Bu durum özellikle, örneğin etkilenen bölgelerde enfekte yabani hayvanların (bushmeat) avlanması, kesilmesi, hazırlanması ve tüketilmesi sırasında meydana gelmektedir. Ebola salgınını tetikleyen de büyük ihtimalle budur.

Aşılanmamış kişiler için aşağıdakilerle korunmasız doğrudan temas halinde çok yüksek enfeksiyon riski vardır

• Ebola ateşinden muzdarip insanlar
• Ebola ateşinden ölen insanlar
• Hasta ve ölmüş kişilerin kan, tükürük, ter, idrar, dışkı veya kusmuk gibi vücut sıvıları

Çok yüksek ölüm oranı nedeniyle, enfekte kişiler ve ölen kişilerle ilgilenirken en yüksek güvenlik önlemleri uygulanır. Ölüm oranı yüzde 30 ila 90'dır.

Ebola ateşi, şimdiye kadar yalnızca Sahra altı Afrika'da ortaya çıkmıştır. 1976'dan bu yana Orta Afrika'da tekrarlanan küçük ve büyük salgınlar olmuştur. Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Gabon, Kongo Cumhuriyeti, şimdiki Güney Sudan ve Uganda özellikle etkilenmiştir.

Öte yandan 2014 ila 2016 yılları arasındaki büyük salgın ilk kez Batı Afrika'yı, özellikle de Gine, Sierra Leone ve Liberya'yı etkilemiştir. Hastalık buradan Mali ve Nijerya'ya da sıçramıştır. Bu, bugüne kadar görülen en büyük ebola ateşi salgınıdır.

Bu ebola ateşi salgını sırasında, bireysel olarak enfekte olmuş kişiler de ABD ve Avrupa'ya seyahat ettiler. Ancak buralarda yayılmamıştır.

Ebola ateşi birkaç aşamada ilerler:

Erken ateşli dönem

Ebola ateşi, enfeksiyondan ortalama 8 ila 9 gün sonra ateş, baş ağrısı, uzuvlarda ağrı ve şiddetli yorgunluk gibi spesifik olmayan semptomlarla başlar. Bununla birlikte, semptomların başlaması sadece 2 gün veya 3 haftaya kadar da sürebilir.

Gastrointestinal evre

Hastalığın başlangıcından birkaç gün sonra bulantı, kusma, ishal ve karın üst kısmında ağrılar görülür.

Bazı hastalarda konjonktivit, farenjit, hıçkırık, konfüzyon (deliryum) veya cilt döküntüsü de görülebilir.

Hastalığın ilerleyen dönemlerinde dış ve iç kanamalar meydana gelebilir. Bundan en çok sindirim sistemi, akciğerler ve diş etleri etkilenir.

İyileşme veya kötüleşme aşaması

Hastalığın ikinci haftasında bazı hastaların sağlığı yavaş yavaş düzelirken, diğerlerinin durumu kötüleşir. Sıvı kaybı, kanama ve çeşitli organların iflası genellikle ölümle sonuçlanır. Enfekte kişilerin yüzde 30 ila 90'ı ebola ateşinden ölmektedir.

Ebola ateşine çeşitli ebola virüsleri neden olabilir. Bu virüs türlerinden yalnızca birine, Zaire ebola virüsüne karşı oldukça etkili iki aşı mevcuttur. Her iki aşı da Almanya'da onaylanmıştır.

Aşılardan biri, enfekte bir kişiyle temastan sonra da kullanılabilir. Erken uygulandığında, temas eden kişiler için belirli bir derecede koruma sağlar.

Aşılanmamış kişilerin enfekte kişilerle ve ebola ateşinden ölmüş kişilerle ve bunların vücut sıvılarıyla temastan kaçınmaları önemlidir. Sağlık personeli koruyucu giysiler giyerek ve hijyen önlemleri alarak kendilerini enfeksiyondan koruyabilir.

Kan veya diğer vücut sıvıları teşhis için laboratuvarda analiz edilir. Moleküler bir genetik prosedür (PCR testi) ebola virüsünün bileşenlerini tespit edebilir.

Bazı durumlarda virüs ancak semptomların başlamasından sonraki üçüncü günden itibaren tespit edilebilir. Bu nedenle testin erken bir aşamada negatif çıkması halinde testin tekrarlanması gerekebilir.

Amerika Birleşik Devletleri'nde, ebola ateşi hastalığına karşı kullanılmak üzere iki ilacın kullanımı resmi olarak onaylanmıştır; fakat bu onaylar yalnızca Zaire ebola virüsü türüne bağlı enfeksiyonlar için geçerlidir. Her iki preparat da monoklonal antikorlardır. Bunlar laboratuvarda üretilen özel antikorlardır. Diğer şeylerin yanı sıra, ebola virüsü gibi patojenleri tanır ve onları zararsız hale getirirler. Erken evrede uygulandıklarında bu ilaçlar hastaların yaklaşık yüzde 90'ını iyileştirebilmektedir. Bu ilaçlar henüz Almanya'da onaylanmamıştır.

İlaç mevcut değilse ya da hastalığa başka bir tür ebola virüsü neden olmuşsa, doktorlar sadece semptomları tedavi edebilir. Sıvı, şeker ve elektrolit kaybını telafi etmek özellikle önemlidir. Bunun için hastalara infüzyon yoluyla tuz ve şeker solüsyonları verilir.