Diabetes insipidus

Diabetes insipidus, vücuttan yüksek miktarda idrarın atıldığı nadir bir hastalıktır. Vücut sürekli olarak böbrekler vasıtasıyla su kaybeder ve bu da aşırı susamaya yol açar.

Normalde, böbrekler idrardan suyu geri kazanarak konsantre idrar yapar, böylece gereksiz sıvı kaybını önler. Bunun için hipofiz bezinden antidiüretik hormon (ADH) (vazopressin hormonu) gerekir. Bu hormon yeterli miktarda üretilmezse veya böbrek buna uygun tepki vermezse diabetes insipidus ortaya çıkar.

Diabetes insipidusun tipik semptomları şunlardır:

• Sürekli aşırı susama
• Soluk renkte veya renksiz idrar ile birlikte sık idrara çıkma (aşırı idrara çıkma) durumunun görülmesi
• Geceleri idrara çıkma ihtiyacı, uykuda zorluğa yol açabilir 

Diabetes insipidusun bazı türlerinde bu semptomlar aniden başlar, bazılarında ise aylar veya yıllar içinde gelişir.

Vücutta su eksikliğine işaret eden diğer şikayetler şunlardır:

• Zayıflık ve yorgunluk
• Fiziksel ve zihinsel uyuşukluk (uyuşukluk)
• Kas ağrısı

Vücudun su dengesini çeşitli mekanizmalar düzenler. Vazopressin olarak da bilinen antidiüretik hormon (ADH) bunda çok önemli bir rol oynar. Beyinde oluşur ve gerektiğinde hipofiz bezi tarafından kana salınır. ADH, böbreğin toplayıcı tübüllerinin idrardan tekrar su almasını sağlar.

Beyinde yeterli miktarda veya hiç ADH üretilmezse böbrekler suyu geri alamadığı için sıvı kaybı olur. Daha sonra büyük miktarlarda sulu, renksiz idrar üretilir. Bu durumda, merkezi diabetes insipidustan söz edilir, çünkü ADH eksikliğinin nedeni beyinde ve dolayısıyla merkezi sinir sisteminde yatmaktadır.

ADH eksikliği, genellikle kesin nedeni tespit edilmeden ortaya çıkar. Bazen hormonların yetersiz üretimi bazı hastalıklara ve risk faktörlerine bağlanabilir. Örneğin:

• Ciddi kafa yaralanmaları ve beyin cerrahisi ameliyatları
• Hipofiz bezinde iltihaplanma: Otoimmün süreçlerin burada sıklıkla rol oynadığı varsayılmaktadır. Bağışıklık sisteminin bozulduğu bu durumlarda vücudun kendi hücrelerine saldırılır.
• Baş ve beyin tümörleri
• Kalıtsal nedenler

Merkezi diabetes insipidusa ek olarak, böbrek veya nefrojenik diabetes insipidus olarak bilinen bir durum vardır. Vücutta yeterince ADH vardır, ancak böbrekler hormona yeterince cevap veremez.

Buradaki olası nedenler arasında şunlar sayılabilir:

• Konjenital sinyal iletim bozuklukları: ADH hormonu normalde böbrek hücrelerine suyu geri kazanmaları için sinyaller gönderir. Bu süreç kalıtsal durumlar nedeniyle bozulur.
• Belirli ilaçlar: örneğin zihinsel hastalıklar için lityum tedavisi
• Böbrek hastalıkları
• Mineral dengesi bozuklukları: örneğin, kanda yetersiz miktarda potasyum veya aşırı miktarda kalsiyum

Diabetes insipidus tipik semptomlarla ve çeşitli laboratuvar testleri yardımıyla teşhis edilebilir.

İdrar miktarının ölçülmesi

24 saat içinde vücut ağırlığının kilogramı başına 40 ila 50 mililitreden fazla idrar atılırsa, bir yetişkinde aşırı idrar üretimi ve dolayısıyla diabetes insipidus belirtisi mevcuttur. Bu, 70 kilogram vücut ağırlığına sahip bir kişide 2,8 ila 3,5 litreden fazla olacaktır.

Kan ve idrar testi

Tipik olarak, diabetes insipidusta, idrar çok seyrelmiş haldeyken kan plazması daha konsantredir. Bu laboratuvarda kolayca gösterilebilir. Olası mineral bozukluklarını belirlemek için kandaki tuzları (elektrolitleri) test etmek de önemlidir.

Şeker seviyesi ölçümü

Kandaki ve idrardaki şeker seviyesinin yükselmesi genellikle diabetes insipidus belirtisi değildir.

Ayrıca dört özel muayene prosedürü kullanılır:

Susama testi

Bu testte birkaç saat sıvı alınmaz. Diabetes insipidus durumunda, büyük miktarlarda zayıf konsantre idrar üretilmeye devam edilir. Komplikasyonlardan kaçınmak için susama testi bir doktor tarafından izlenir.

Desmopressin testi

Kural olarak, desmopressin hormonu, susama testinin ikinci bölümünde verilir. Tıpkı vücudun kendi antidiüretik hormonu (ADH) gibi etki gösterir. Doktorlar bunu hangi hastalık tipini belirlemek için kullanabilir: Desmopressin verildiğinde idrar miktarı ve konsantrasyonu normale dönüyorsa bu böbreklerin normal çalıştığını gösterir. Bu nedenle hastalık, beyindeki yetersiz ADH üretimine dayanır (merkezi diabetes insipidus). Öte yandan, desmopressinin etkisi çok azsa veya hiç yoksa sorun böbreğin kendisindedir (renal diabetes insipidus).

Kanda kopeptin tespiti

Bu protein beyinde ADH oluşumunda rol oynar ve diabetes insipidusa da işaret edebilir.

Manyetik rezonans görüntüleme (MRI)

Bu, örneğin hipofiz bezindeki iltihabı veya tümörleri tespit etmek için kullanılabilir.

Temel olarak, diabetes insipidusta çok su içmek önemlidir. Su eksikliği, özellikle çocuklarda ve yaşlılarda dolaşım sisteminin hızla çökmesine neden olabilir.

Diabetes insipidusu tetikleyen unsur bazen belirlenebilir ve hedefe yönelik bir şekilde yok edilebilir. Örneğin mineral dengesinde bir bozulma varsa bu giderilebilir. Böbreklerin işlevi, bazen sık idrara çıkma sorununa neden olabilecek ilaçları almayı bıraktıktan sonra da düzelir. Ayrıca, tedavi hastalığın tipine bağlıdır.

Merkezi diabetes insipidus tedavisi

Desmopressin hormonu, beyindeki ADH üretiminin eksikliğini telafi etmek için kullanılır. Desmopressin enjeksiyon, burun spreyi veya tablet şeklinde bir çözelti olarak mevcuttur. 

Renal diabetes insipidus tedavisi

Diabetes insipidus böbrek hasarından kaynaklanıyorsa düşük tuzlu ve düşük proteinli bir diyet önemlidir. İlaçlar da kullanılmaktadır. Bazı yetişkinler bol su içerek sık idrara çıkma sorununu dengeleyebilir. Bebekler ve küçük çocuklar için erken tedavi önemlidir, çünkü tekrarlayan su kıtlığı önemli gelişim bozukluklarına yol açabilir.